Tarihî Eser Nedir? 3. Sınıf?
İzmir’deki Bir Gün ve Tarihî Eserin Anlamı
İzmir’de, sıcaktan bunalıp bir kafede soğuk içecekler içerken, bir anda “Tarihî eser nedir?” sorusu aklıma düştü. Belki de o kadar uzun zamandır hayatı fazla ciddiye alıyordum, bir anlık kafamı dağıtmak için evrimsel olarak evrimleşmiş bu soruyla zihnimi eğlendirmeye karar verdim. Ama tabi, bu tür düşünceler birden pat diye beynime yerleşince, tamamen derin düşüncelere dalmam kaçınılmaz oldu. Yani 3. sınıf seviyesinde “Tarihî eser nedir?” diye sormak da kolay değil!
Hadi, gelin, bu işin eğlenceli yanlarına bakalım.
Eski Olan Şeylerin Kafasını Karıştırmak
İlkokulda, “Tarihî eser nedir 3. sınıf?” diye sorsalar, belki de ilk aklımıza gelecek şey, “Aa işte, o eski taşlar, o eski binalar…” falan olurdu. Ama olay o kadar basit değil. Çünkü, 25 yaşına gelince, eski taşlar ve binalar derken, aslında bu taşların arkasında bir sürü komik hikaye, unutulmuş şarkılar ve garip insanlar yatıyor!
Neyse, bir gün eski bir camiye gitmiştim. O kadar karışıktı ki her şey, içinde kaybolmamak için bir harita almayı düşünmedim desem yalan olur. Tabii ki bu caminin tarihi de fazlasıyla eskiydi. Tam önünde dururken, içimden “İşte bu bir tarihî eser!” diye haykırdım. Fakat az önceki düşüncelerimle çelişen bir şey de vardı: “Ama tarihi eserlerin içinde hep böyle sessiz bir hava olur, değil mi?” Camide gerçekten çok fazla sessizlik vardı ama… Hiçbir şey göründüğü gibi değil! Az sonra 3 çocuk koşarak caminin önüne girdi.
Çocuk 1: “Baba, burada niye kimse yok? Sadece taşlar mı var?”
Baba: “Evet, evlat, sadece taşlar var. Ama o taşların içinde çok eski hikayeler var, onları öğrenmek için biraz tarih okumamız gerek.”
O an düşündüm ki, “Taşlar gerçekten de sessiz ama biz tarihî eserlere bakarken daha çok hikâyeyi hissediyoruz.” O cami, tarihî eserin tanımını anlamamı sağlayan yeri oldu. O taşlar, bir zamanlar insanlar tarafından yapılmış ve tarihine tanıklık etmişti.
Tarihî Eserin Kafası
Bir de şöyle düşünelim: Eğer tarihî eserler insan olsaydı, neler olurdu? İşte ben de bunu kafamda canlandırmaya başladım.
Tarihî eser 1: “Yahu, biraz dikkat etmedin mi? Neredeyse 800 yıl durduk, şimdi benden ilgi bekliyorsun!”
Tarihî eser 2: “Beni buralara koydular, her akşam bakılacağım diye düşündüler, ama ben hep karanlıkta kaldım. Gerçekten çok yalnızım.”
O kadar çok yalnız eser var ki! Hayatımızda birer tanık olmuş, yerinden oynatılmadığı sürece kimse onları fark etmiyor. Ama bir dokunuşla, eski taşlar bir anda değerli hale gelebiliyor.
İçimden bir ses: “Belki de tarihî eserlerin yalnızlığı, aslında onların gerçek değeri. Birçok şeyin değeri, zamanla ortaya çıkar, tıpkı onlardan ne kadar değerli olduklarını anlayabilmemiz gibi.”
Ve şimdi… O zamanlar anlamadığım, ama şimdi oldukça fark ettiğim bu soruyu bir kez daha soruyorum: Tarihî eser nedir 3. sınıf?
Tarihî Eser ve İnsanlık Durumu
Şimdi, karşınızda size soruyorum: Tarihî eser nedir? Belki de tarihî eser dediğimiz şey, sadece bir yapı, bir taş, bir bina değil. O zamanlar orada yaşamış insanların özüdür. Her biri birer kaybolan zaman dilimi. Bazen izlediğiniz bir filme benziyor, başka birinin hayatı gibi. O anı yaşarken, onlarla zamanın içinde kaybolmuş gibi hissediyorsunuz.
Bir arkadaşım bir gün, “Tarihî eserler, aslında geçmişin zaman kapsülleri gibidir,” demişti. Ve o günden sonra, her baktığım eski binada, her tarihi eserde, geçmişin o anlık dokunuşlarını görmeye başladım. Zamanla kaybolan bir hatıra gibi…
Arkadaş: “Biraz da o eski taşları sevseydin keşke, senin gibiler hep taş gibi kalıyorsunuz, sürekli geçmişe bakıyorsunuz.”
Ben: “Evet ama işte, taşlar gibi durmuyor musun? Geçmişte ne yaşandığını görmek için bazen durmak gerekiyor.”
Bunun gibi her şey, yaşamın farklı yönlerini görmek için bazen, bir tarihî esere bakarak geçmişi hissedebileceğimizi hatırlatıyor.
Sonuçta
Tarihî eserler, aslında sadece eski taşlardan ibaret değil. Her biri, bizim yaşamımıza dair bir parça taşıyor. O yüzden geçmişi hep hafızamızda tutmak gerekiyor. Ama tabii, her zaman dikkat etmemiz gereken şey şu: Tarihî eser nedir 3. sınıf dersi kadar basit değil!
Tarihî eserler sadece anıların ve yaşanmışlıkların izlerini taşır. Geçmişin, o minik taşlarının birleşimidir. Bazen eski bir taş, hepimizin birer parçasıdır. O taşlara, o eserlere bakarken, geçmişi de anlamalıyız. Bir tarihî eserle her karşılaştığınızda, o anı yaşamanın ne kadar kıymetli olduğunu bir kez daha hatırlamalısınız.