Akşam Güneşini Kim Söylüyor? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
İstanbul’da bir akşam, gün batarken sahilde yürüyordum. Akşam güneşinin turuncu ve mor tonları, Boğaz’ın üzerine yavaşça yayılıyordu. Herkes farklı bir yöne bakıyor, kendi hayatının akışında bir yerlerde bir şeyler düşünüyor gibi görünüyordu. Bir anda aklıma “Akşam güneşini kim söylüyor?” sorusu takıldı. Günün bu vaktinde, kimler ne düşünüyor, kimler daha farklı bir dünyada yaşıyor ve kimler yalnızca güneşin batışını izleyip hayatlarını sürdürüyor?
Bazen en basit sorular, toplumsal yapıları, kimlikleri, cinsiyet rollerini ve adalet anlayışını sorgulamamıza yol açar. Bugün, bu soruyu toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından incelemeye karar verdim. Çünkü, tıpkı İstanbul’daki her bireyin farklı bir bakış açısına sahip olması gibi, akşam güneşinin kim tarafından söylendiği de toplumun farklı katmanlarını ve güç dinamiklerini yansıtan bir metafor olabilir.
—
Akşam Güneşi: Bir Kadın Bakış Açısı
Bir gün, Kadıköy’de akşamüstü metroya binerken, yanımda oturan kadının telefonu çaldı. Telefonda bir arkadaşına, “Bugün güneşi görmek zor, zaten her gün görmek de zor; ama ne yapalım, bir şekilde geçiyor işte,” dedi. Bu basit cümlede, kadının akşam güneşiyle ilgili duygularını ve toplumsal durumu hakkında bir şeyler sezdim. Birçok kadının, özellikle de çalışan kadınların, günün geri kalanında bir an bile dinlenmeye vakit bulamadığını biliyorum. Kadınların toplumsal rollerinin baskıları, çoğu zaman gündelik yaşamda onların en basit ihtiyaçlarını bile ikinci plana atmalarına neden oluyor.
Kadınlar, toplumsal cinsiyet rollerinin etkisiyle çok zaman “görülmeyen” ve “söylenmeyen” bir yaşam sürdürüyorlar. Akşam güneşi, onların bakış açısında bir huzur, ama aynı zamanda geçişken bir şey. Kimisi için akşam güneşi, evdeki çocuklara bakmak, temizlik yapmak, işyerindeki yüklerin altına girmekle geçiyor. O yüzden belki de “güneşin kim söylediği” sorusu, kadının hayatta daha az sesinin duyulmasıyla ilgili bir metafordur. Güneşi görmek ya da o sakin anı yaşamak, birçok kadın için neredeyse bir lüks haline gelmişken, güneşin batışına doğru bir yolculuk bile, bir başka sorumlulukla kesiliyor.
—
Farklı Toplumsal Grupların Perspektifinden Akşam Güneşi
Çeşitli toplumsal grupların bakış açıları, aslında çok farklı birer evreni yansıtır. Toplu taşımada, ya da sokakta gördüğüm her birey, kendi gündelik yaşamında farklı mücadeleler veriyor. Örneğin, bir işyerinde çalışan, maddi sıkıntılarla boğuşan bir işçi için akşam güneşi, belki de sadece bir bitiş saatidir. Oysa üst düzey bir yönetici için güneşin batışı, sabahına uyanacağı yeni fırsatlar, toplantılar ve projelerle dolu bir günün sonudur.
Geçenlerde, yine Kadıköy’de yürürken, yanımda yaşlı bir adam vardı. Yavaş adımlarla yürüyordu ve güneşin batışıyla birlikte bir huzur bulmuş gibiydi. Kendini zamanın ötesinde hissediyor gibiydi. Yaşlılık, bazen insanın geçmişle yüzleşmesini ve sosyal hiyerarşilerden sıyrılmasını sağlar. Yaşlılıkta, bir bakıma, toplumsal cinsiyet ve sınıf ilişkilerinden bağımsız bir alan açılır. Ancak, bu anlık huzurun getirdiği rahatlık, toplumun ötekileştirdiği, sıkıntılarla boğuşan bireyler için pek mümkün olmuyor. Burada, akşam güneşini kim söylüyor? sorusu, hem yaşlılıkla, hem de toplumsal eşitsizlikle ilgili önemli bir sorudur.
—
Sosyal Adalet ve Akşam Güneşi: Gelecekte Ne Olacak?
Bütün bu gözlemler, insanın akşam güneşini kim söylediğini anlaması için sadece bir başlangıç. Sosyal adaletin gerçek anlamda sağlandığı bir dünyada, belki de her birey akşam güneşini eşit bir şekilde görme hakkına sahip olacak. Kadınlar, erkekler, yaşlılar, gençler, farklı kimlikler ve renkler… Herkes için güneşin batışı bir anlam taşıyacak ve kimse bir başka kişinin hayatını ve sesini gölgeleme hakkına sahip olmayacak.
Ancak, şu an geldiğimiz noktada hala birçok toplumsal bariyer var. Güneşi görmek, bazen yalnızca bir kısmın ayrıcalığıdır. Kimi insanlar, günün sonunda eve dönerken içindeki sıkıntılarla başa çıkmaya çalışırken, diğerleri sadece kendi gücünü ve ayrıcalığını güçlendirmeye devam ediyor. Bu, aslında toplumdaki güç dinamiklerinin bir yansımasıdır.
Teknolojik gelişmeler, eğitim olanakları ve toplumsal bilincin yükselmesi, belki de bu eşitsizliklerin aşılmasında bir çözüm olabilir. Ancak, hala daha yapılması gereken çok şey var. Bu nedenle, akşam güneşini kim söylüyor? sorusu, sadece bir edebi sorgulama değil, aynı zamanda sosyal adalet arayışının simgesi haline geliyor.
—
Sonuç: Akşam Güneşi ve Toplumsal Yansıması
Sonuç olarak, akşam güneşini kim söylüyor? sorusu, çok katmanlı bir sorudur. Güneşin batışı, bir yandan huzur ve dinlenme anlamına gelirken, diğer yandan toplumsal eşitsizliğin, cinsiyet rollerinin ve sınıf farklılıklarının bir yansımasıdır. Bu soruyu sorarken, sadece günün sonunda kaybolan bir ışık değil, aynı zamanda toplumun görünmeyen kesimlerinin nasıl dışlandığını, nasıl ezildiğini de sorguluyoruz.
Toplumda her bireyin eşit haklara sahip olduğu bir dünyada, belki de güneşin batışını hep birlikte izler, hep birlikte dinleniriz. O zaman, akşam güneşi de daha çok kişiye seslenir, daha çok insanın ruhuna dokunur.